Diễn Ðàn Marketing - Ðại Học Kinh Tế Quốc Dân

Bài học đầu tư
 
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn là hướng đi quan trọng. Tuy nhiên, lựa chọn phương thức, quy mô đầu tư như thế nào cho hợp lý, hiệu quả luôn là bài toán khó. Thất bại của dự án "Trung tâm chế biến gạo chất lượng cao Cầu Nguyễn" (Đông Hưng, Thái Bình) trị giá 6 triệu USD thuộc dự án phát triển và chế biến lúa gạo sau thu hoạch là một bài học nhãn tiền.

Năm 1997, Nhà máy chế biến gạo chất lượng cao được đầu tư xây dựng, với tổng vốn đầu tư 6 triệu USD, trong đó vốn do Chính phủ Đan Mạch viện trợ 5 triệu USD, còn lại là vốn đối ứng của tỉnh Thái Bình. Theo thiết kế công suất chế biến 27 nghìn tấn gạo/năm đủ tiêu chuẩn XK và mỗi năm thu về cho tỉnh hơn 10 triệu USD, giảm tổn thất sau thu hoạch cho mỗi hộ nông dân khoảng 5%. Đây được coi là nhà máy chế biến gạo chất lượng cao hiện đại nhất VN với các thiết bị xử lý đắt tiền nhập ngoại như: Đan Mạch (hệ thống máy sấy, băng tải), Pháp (nồi hơi), Đức (máy xay xát, sàng, đánh bóng), Nhật Bản (tách màu)...

"Bức tranh không chỉ màu hồng"

Đầu năm 2000 khi chạy thử dây chuyền đã xuất hiện trục trặc, do sự khập khiễng của thiết bị. Sản phẩm gạo không đạt các tiêu chuẩn tối thiểu để xuất khẩu. Không những vậy, ông Vũ Hồng Hải - GĐ Cty cổ phần Lương thực Thái Đan (nơi đang tạm quản lý nhà máy) còn cho biết: nhà máy mới chạy thử 1.000 tấn thì đã lỗ 200 triệu đồng. Qua kiểm tra các chuyên gia đã phát hiện nguyên nhân: hệ thống máy xay xát, đánh bóng của Đức dù rất hiện đại và đắt tiền nhưng không phù hợp để chế biến hạt gạo Thái Bình.

Để giải quyết, toàn bộ số máy trên được tháo dỡ xếp vào... kho, thay thế bằng hệ thống gồm sáu máy xát và bốn máy đánh bóng hiệu Sinco do VN sản xuất. Tháng 10/2002, nhà máy vận hành thử lần hai. Nhưng lại nảy sinh khó khăn mới không có nguyên liệu đầu vào? Do vậy, khi phía Đan Mạch bàn giao, tỉnh Thái Bình cũng... không muốn nhận do biết chắc thua lỗ. Sau đó, nhà máy được tạm giao cho Cty Chế biến và kinh doanh lương thực Thái Bình (nay là Cty cổ phần Lương thực Thái Đan) quản lý, khai thác. Tuy nhiên, nhà máy cũng chỉ hoạt động theo kiểu cầm chừng. Theo thống kê, từ khi nhà máy được giao cho Cty, công suất hoạt động rất khiêm tốn: năm 2003, xay xát được 522 tấn thóc và gia công 330 tấn gạo nếp xuất khẩu; năm 2004, xay xát được 490 tấn thóc và gia công gần 2.000 tấn gạo... 9 tháng đầu năm 2006, xay xát được 700 tấn gạo...

Thua lỗ do đâu?

Theo ông Hải, nguyên nhân chính khiến cho dự án thất bại là vốn đầu tư quá lớn nên giá thành sản phẩm cao, tỷ lệ thu hồi sản phẩm thấp, chỉ đạt 55% gạo thành phẩm, tiêu tốn nhiều điện năng (45kw/h/tấn lúa). Ông Hải cho biết: điều quan trọng hơn cả là thiếu nguyên liệu đầu vào. Vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao đủ tiêu chuẩn XK ở Thái Bình chưa hình thành và rất khó hình thành vì tập quán canh tác của nông dân còn manh mún. Chính vì vậy, nhà máy đã phải lắp đặt thêm một dây chuyền có công suất vừa phải để sản xuất.

Theo đánh giá của nhiều DN hoạt động trong lĩnh vực sản xuất gạo XK thì đầu tư nhà máy với công suất quá lớn tại Thái Bình chẳng khác gì mang "đại bác" đi giết... kiến. Có lẽ đã tiên liệu trước được tính không khả thi của dự án nên ngay từ đầu, năm 1997 Cty lương thực miền Bắc đã từ chối đảm nhiệm dự án này.

Ông Hải cho biết thêm: Nhà máy hoạt động cầm chừng, suất đầu tư cao, chiết khấu lớn, lãi mẹ đẻ lãi con nên đến thời điểm này nhà máy còn nợ Ngân hàng Đầu tư Thái Bình gần 11 tỷ đồng. Trong khi đó quyền sở hữu chính thức nhà máy chưa được xác định nên Cty không thể vay vốn ngân hàng hoạt động sản xuất kinh doanh mà chủ yếu là gia công cho khách hàng trong và ngoài tỉnh. Với tình trạng trên, ông Hải cho rằng việc trả số nợ trên là bất khả thi!

Trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Đình Thạch - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Bình thừa nhận: Đây là một trong những nhà máy gây lãng phí lớn nhất từ trước đến nay của tỉnh. Cũng theo ông Thạch, khắc phục những tồn tại trên và để phát huy công suất của nhà máy tỉnh đang chỉ đạo Ban quản lý Dự án Nhà máy chế biến gạo xuất khẩu xây dựng phương án cho Cty đầu tư và phát triển Công nghệ Quang Minh và Cty Lương thực Thái Đan thuê lại nhà máy với giá gần 1 tỷ đồng/ năm.

Loay hoay tìm lối thoát nhưng xem ra vẫn chưa có được "tia sáng cuối đường hầm". Nếu như 6 triệu USD của dự án trên được đầu tư đúng hướng thì hiệu quả kinh tế mang lại cho nông dân Thái Bình chắc không nhỏ.
 
(theo dddn.com.vn)